Kiedy zakończyć rozwój metody analitycznej?

To klasyczna pułapka perfekcjonizmu w R&D.

W świecie analityki farmaceutycznej i biotechnologicznej czas to pieniądz, a zasoby są ograniczone. Skąd więc wiedzieć, gdzie leży granica między „wystarczająco dobrą metodą” a metodą wymagającą dalszej pracy? Odpowiedzią jest Docelowy Profil Analityczny (ATP), który został wprowadzony w wytycznej ICH Q14.

W tym wpisie wyjaśnimy, jak ATP pomaga wyznaczyć cel podróży, zanim w ogóle ruszysz z miejsca.

1. Co to jest ATP (Analityczny Profil Docelowy)?

Wyobraź sobie, że budujesz dom. Czy zaczynasz od kupowania cegieł, czy od projektu architektonicznego? ATP (Analytical Target Profile) to właśnie ten projekt architektoniczny dla Twojej metody analitycznej.

Zgodnie z wytyczną ICH Q14, ATP to prospektywne podsumowanie wymagań jakościowych dla pomiaru analitycznego. Mówiąc prościej:

ATP definiuje, co metoda musi zmierzyć i z jakimi wymaganiami, zanim jeszcze zdecydujesz, jaką technikę zastosujesz.

W podejściu tradycyjnym często zaczynamy od: „Zróbmy to na HPLC”. W projektowaniu jakości (QbD) zaczynamy od: „Potrzebujemy zmierzyć zanieczyszczenie X na poziomie 0.1% z precyzją +/- 10%”.

Upraszczając, to właśnie jest ATP.

2. Co powinien zawierać ATP?

Dobrze skonstruowany ATP to zwarty zestaw konkretnych wymagań. Powinien on łączyć w sobie oczekiwania organów regulacyjnych, potrzeby kontroli jakości oraz specyfikę produktu.

Zgodnie z wytyczną ICH Q14, ATP powinien zawierać:

• Analit (Co mierzymy?): Określenie substancji czynnej, zanieczyszczeń, produktów degradacji, substancji pomocniczych czy właściwości biologicznych lub mikrobiologicznych.
• Matrycę (W czym mierzymy?): Tabletka, roztwór do iniekcji, brzeczka hodowlana, osocze itp.
• Zakres pomiarowy: Oczekiwane stężenia, w jakich metoda musi działać poprawnie.
• Kryteria akceptacji dla charakterystyki skuteczności (Performance Characteristics):
  • Precyzja (Precision)
  • Dokładność (Accuracy/Trueness)
  • Specyficzność (Specificity)
  • Czułość (LOD/LOQ)

Osobiście uważam, że warto dodać również zastosowanie metody, bo z niego mogą wynikać inne wymogi. Przykładowo, metoda analityczna będzie użyta do badania zawartości API w produkcie i w celu badania uwalniania. W tym wypadku zakres stężeń metody będzie determinowany przez drugi cel.

3. Jak wykorzystać ATP w rozwoju, walidacji i transferze?

W rozwoju metody (Development)

Tutaj ATP działa jak linia mety. Kiedy Twoja metoda spełnia kryteria zdefiniowane w ATP (np. osiągnąłeś wymagany odzysk i precyzję), możesz oficjalnie przestać optymalizować. Chroni to zespół przed over-engineeringiem metody. Zamiast szukać „idealnego piku”, szukasz „wyniku zgodnego z ATP”. I tu znajduje się odpowiedź na pytanie zadane na początku wpisu. Krótko: metodę optymalizujemy do momentu spełnienia kryteriów postawionych w ATP.

W walidacji

Kryteria z ATP stają się bezpośrednią podstawą do ustalenia kryteriów akceptacji protokołu walidacyjnego. Dzięki temu walidacja jest tylko formalnym potwierdzeniem tego, co już wiesz – że metoda spełnia założony cel.

W transferze i zmianach (Change Control)

To potężna zaleta. Jeśli w przyszłości będziesz musiał zmienić kolumnę na inną lub przenieść metodę do innego laboratorium (Transfer), ATP jest punktem odniesienia. Jeśli nowa procedura (np. z nową kolumną) spełnia wymagania ATP, zmiana jest łatwiejsza do uzasadnienia regulacyjnego.

4. Dobre rady przy tworzeniu ATP

Tworzenie ATP może wydawać się trudne na początku. Oto kilka praktycznych wskazówek, które ułatwią ten proces:

1. Forma tabeli będzie przejrzysta. Nie potrzebujesz pisać wypracowania i uzasadniać wszystkiego pełnymi zdaniami.
2. Bądź realistą, nie idealistą.

Nie wpisuj do ATP wymagań, które są niemożliwe do spełnienia lub niepotrzebne. Jeśli limit specyfikacji dla zanieczyszczenia wynosi 1.0%, nie potrzebujesz metody z LOQ na poziomie 0.0001%. Dopasuj ATP do potrzeb biznesowych i pacjenta (CQA – Critical Quality Attributes).

• Oddziel „CO” od „JAK”. Staraj się nie wpisywać konkretnej techniki (np. „Kolumna C18 marki X”) do ATP, chyba że jest to absolutnie konieczne. ATP definiuje cel pomiarowy. Sposób jego osiągnięcia powinien wynikać z etapu rozwoju metody. To daje Ci elastyczność w przyszłości.
• Angażuj zespół. Nie pisz ATP sam. W określeniu wielu parametrów pomogą Ci inni specjaliści np. technolodzy produkcji. To oni wiedzą co jest w próbce i jakie jest oczekiwane stężenie. Zaangażuj kogoś z kontroli jakości, zwłaszcza jeśli metoda ma być później transferowana do tego działu. Możliwe, że istnieją różne bariery, które można zaadresować już teraz. Może to być np. dostępność sprzętu czy różnice w budowie aparatów.
• Patrz w przyszłość.

Pamiętaj, że metoda będzie używana przez lata. ATP powinien uwzględniać, że metoda musi być odporna. Metoda może być również wykonywana przez inne laboratoria i na to również trzeba być gotowym.

• Sama metoda to nie wszystko. W ATP można zawrzeć różne wymagania. Nie muszą one dotyczyć tylko parametrów jakościowych metody. Możesz umieścić tam wymagania operacyjne czy biznesowe np. czas trwania metody, przepustowość, koszt, wykorzystanie dostępnego sprzętu itp.

Podsumowanie

W swojej pracy zacząłem stosować ATP już jakiś czas przed wprowadzeniem ICH Q14. Jako, że z papierologią nigdy nie było mi pod rękę wydawało mi się to pocątkowo „kolejnym bezsensownym dokumentem”. Szybko zrozumiałem jednak, że jest to naprawdę potężne narzędzie i ogromne ułatwienie. To kompas, który mówi Ci: „Tutaj jesteśmy, a tu chcemy dojść”. Dzięki niemu wiesz dokładnie, kiedy przestać optymalizować, oszczędzając czas i nerwy swojego zespołu. Wdrożenie podejścia zgodnego z ICH Q14 to krok w stronę nowoczesnej, świadomej analityki.

Chcesz wiedzieć, jak zdefiniować ATP dla Twojego specyficznego produktu?

Skontaktuj się z nami – chętnie pomożemy w mapowaniu Twoich potrzeb analitycznych!

Źródła

www.ich.org