{"id":545,"date":"2022-03-16T10:37:59","date_gmt":"2022-03-16T09:37:59","guid":{"rendered":"https:\/\/bioeducator.eu\/?page_id=545"},"modified":"2025-07-11T19:40:29","modified_gmt":"2025-07-11T17:40:29","slug":"poziomy-bezpieczenstwa-biologicznego-w-laboratorium-bsl-1-do-bsl-4","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/bioeducator.eu\/?page_id=545","title":{"rendered":"Poziomy bezpiecze\u0144stwa biologicznego w laboratorium (BSL-1 do BSL-4)."},"content":{"rendered":"\n

Nieod\u0142\u0105cznym elementem pracy w laboratorium jest nara\u017cenie na dzia\u0142anie czynnik\u00f3w szkodliwych. Organizmy lub substancje biologiczne , kt\u00f3re s\u0105 niebezpieczne dla \u015brodowiska, ludzi lub zwierz\u0105t okre\u015blamy poj\u0119ciem \u201ebiohazard\u201d. Sklasyfikowano je w czterech poziomach bezpiecze\u0144stwa biologicznego (BSL-1 do BSL-4; ang.: Biosafety Levels).<\/p>\n\n\n\n

\"biosafety<\/figure>
\n

Ka\u017cdy z poziom\u00f3w wymaga zastosowania odpowiednich procedur, kt\u00f3re maj\u0105 za zadanie zapobieganie rozprzestrzenianiu si\u0119 drobnoustroj\u00f3w lub czynnik\u00f3w biologicznych. Klasyfikacja \u015bci\u015ble wi\u0105\u017ce si\u0119 z zaka\u017ano\u015bci\u0105 jak r\u00f3wnie\u017c z ci\u0119\u017cko\u015bci\u0105 wywo\u0142ywanych chor\u00f3b oraz ze zdolno\u015bci\u0105 do ich przenoszenia si\u0119. <\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Bior\u0105c pod uwag\u0119 powy\u017csze czynniki, nale\u017cy przyj\u0105\u0107 odpowiednie poziomy hermetyczno\u015bci przestrzeni laboratoryjnej oraz zastosowa\u0107 adekwatne zasady bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

BSL-1 (1. poziom bezpiecze\u0144stwa biologicznego).<\/h2>\n\n\n\n


Dotyczy dobrze scharakteryzowanych organizm\u00f3w, kt\u00f3re nie wywo\u0142uj\u0105 chor\u00f3b u zdrowych ludzi. Stanowi\u0105 minimalne zagro\u017cenie dla bezpiecze\u0144stwa i zdrowia pracownik\u00f3w laboratorium. Nale\u017c\u0105 do nich m.in. niechorobotw\u00f3rcze szczepy Escherichia Coli<\/em>, Staphylococcus<\/em>, Bacillus subtilis<\/em> czy te\u017c Saccharomyces cerevisiae<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 prac z u\u017cyciem czynnik\u00f3w biologicznych zaklasyfikowanych do BSL-1 mo\u017cna wykonywa\u0107 na otwartych sto\u0142ach laboratoryjnych. W zwi\u0105zku z potrzeb\u0105 ochrony operatora mo\u017cna u\u017cywa\u0107 kom\u00f3r laminarnych klasy I. Nie ma konieczno\u015bci u\u017cywania zabezpiecze\u0144 barierowych. Podczas pracy stosuje si\u0119 standardowe procedury mikrobiologiczne. Personel powinien my\u0107 r\u0119ce przed wej\u015bciem i przed wyj\u015bciem z laboratorium. Z tego wzgl\u0119du pracownicy musz\u0105 mie\u0107 dost\u0119p do umywalek na terenie laboratorium.<\/p>\n<\/div>

\"bsl<\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"BSL<\/figure>
\n

W BSL-1 u\u017cywa si\u0119 standardowych \u015brodk\u00f3w ochrony osobistej, jednak\u017ce tylko w sytuacji, gdy personel nara\u017cony jest na kontakt z materia\u0142em niebezpiecznym. Stosuje si\u0119 fartuchy laboratoryjne, r\u0119kawice, a kiedy sytuacja tego wymaga, maski ochronne oraz okulary laboratoryjne.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Laboratorium powinno by\u0107 oddzielone drzwiami, kt\u00f3re mo\u017cna zamkn\u0105\u0107 w celu ograniczenia dost\u0119pu. Nie jest jednak wymagane wydzielenie oddzielnej strefy w budynku. Zaleca si\u0119 zastosowanie ekran\u00f3w przyciemniaj\u0105cych na okna, co pomo\u017ce kontrolowa\u0107 wp\u0142yw \u015bwiat\u0142a s\u0142onecznego na badany materia\u0142.<\/p>\n\n\n\n

BSL-2 (2. poziom bezpiecze\u0144stwa biologicznego).<\/h2>\n\n\n\n


Czynniki biologiczne zaklasyfikowane do BSL-2 stanowi\u0105 umiarkowane zagro\u017cenie dla \u015brodowiska i operatora. Przyk\u0142ady takich organizm\u00f3w to np. wirus HIV jak r\u00f3wnie\u017c wirusy zapalenia w\u0105troby typu A, B lub C.  Nale\u017c\u0105 do nich r\u00f3wnie\u017c  Plasmodium falciparum<\/em> i Toxoplasma gondii<\/em>.[14][15] a nawet priony takie jak vCJD <\/em>, kt\u00f3re cz\u0119sto jednak badane s\u0105 w laboratoriach wy\u017cszej klasy[16].<\/p>\n\n\n\n


Podczas pracy stosuje si\u0119 wszystkie \u015brodki ostro\u017cno\u015bci z ni\u017cszego poziomu BSL. BSL-2 r\u00f3\u017cni si\u0119 od BSL-1 dodatkowymi zabezpieczeniami. Personel powinien posiada\u0107 przeszkolenie w zakresie pracy z czynnikami chorobotw\u00f3rczymi. Wymaga si\u0119 stosowania odzie\u017cy ochronnej, r\u0119kawic jednorazowych.<\/p>\n\n\n\n

\n

Procedury, kt\u00f3re mog\u0105 generowa\u0107 aerozol lub rozpryski nale\u017cy wykonywa\u0107 w komorze laminarnej klasy II o wymuszonym obiegu powietrza.Taka komora zapewnia ochron\u0119 mikrobiologiczn\u0105 operatora oraz pr\u00f3bki. W tym przypadku nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c zastosowa\u0107 ochron\u0119 dr\u00f3g oddechowych w postaci maski ochronnej. Sprz\u0119t laboratoryjny wymaga regularnej dekontaminacji. Do tego celu u\u017cywane s\u0105 m.in. autoklaw, czy te\u017c \u015bwiat\u0142o UV (ozonowanie) a tak\u017ce roztwory alkoholu do dezynfekcji powierzchni.<\/p>\n<\/div>

\"Komora<\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Umywalka powinna znajdowa\u0107 si\u0119 w pobli\u017cu wyj\u015bcia. Wymagane jest r\u00f3wnie\u017c stanowisko do przemywania oczu. W wyposa\u017ceniu laboratorium powinien znajdowa\u0107 si\u0119 autoklaw. Do pomieszczenia musz\u0105 prowadzi\u0107 samozamykaj\u0105ce si\u0119 drzwi. Tak jak w BSL-1 nale\u017cy ograniczy\u0107 ekspozycj\u0119 na dzia\u0142anie promieni s\u0142onecznych. Do tego celu mo\u017cna zastosowa\u0107 folie przyciemniaj\u0105ce na okna.<\/p>\n\n\n\n

BSL-3 (3.poziom bezpiecze\u0144stwa biologicznego).<\/h2>\n\n\n\n


Organizmy zaliczane do BSL-3 s\u0105 potencjalnie niebezpieczne dla zdrowia i \u017cycia cz\u0142owieka. Mog\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 powa\u017cne lub potencjalnie \u015bmiertelne choroby przenoszone drog\u0105 kropelkow\u0105. Nale\u017cy do nich Mycobacterium tuberculosis<\/em>, kt\u00f3ra wywo\u0142uje gru\u017alic\u0119. Ponadto do klasy BSL-3 zaliczamy: Francisella tularensis<\/em>, Chlamydia psittaci<\/em>, wirus Venezuelan equine encephalitis<\/em> , wirus Eastern equine encephalitis<\/em>, SARS-CoV-1<\/em>, MERS-<\/em>CoV, Coxiella burnetii<\/em>, wirus Rift Valley fever<\/em> , Rickettsia rickettsii<\/em>, kilka gatunk\u00f3w Brucella<\/em>, chikungunya<\/em>, wirus \u017c\u00f3\u0142tej gor\u0105czki<\/em>, wirus Zachodniego Nilu<\/em>, Yersinia pestis<\/em>,[15] oraz SARS-CoV-2<\/em>.[19].<\/p>\n\n\n\n

W BSL-3 obowi\u0105zuj\u0105 zasady bezpiecze\u0144stwa opisane dla poziom\u00f3w ni\u017cszych. Dodatkowo pracownik\u00f3w powinna obejmowa\u0107 opieka medyczna. Aby zminimalizowa\u0107 ryzyko zaka\u017cenia, personel powinien mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zaszczepienia (je\u017celi szczepienia s\u0105 dost\u0119pne).<\/p>\n\n\n\n

Odzie\u017c ochronna obejmuje fartuch z pe\u0142nym przodem (wi\u0105zany z ty\u0142u) lub kombinezon. Nie mo\u017cna ich nosi\u0107 poza laboratorium. Nale\u017cy wyrzuci\u0107 je po wykonaniu pracy lub poddane dezynfekcji. Nale\u017cy za\u0142o\u017cy\u0107 2 pary r\u0119kawic ochronnych. W razie stosuje si\u0119 maski oraz okulary ochronne.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"biohazard<\/figure>
\n

Wszelkie prace z u\u017cyciem materia\u0142u biologicznego mo\u017cna wykonywa\u0107 jedynie w komorze laminarnej klasy II (BSC). Ponadto transport \u017cywego materia\u0142u biologicznego mo\u017ce odbywa\u0107 si\u0119 jedynie w zamkni\u0119tych pojemnikach. Pojemniki te mo\u017cna otwiera\u0107 tylko w laboratorium klasy co najmniej BSL-3.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Laboratorium wymaga regularnego czyszczenia i dezynfekcji. Wa\u017cne jest dostosowanie do tego celu powierzchni. Niedozwolone jest u\u017cywanie dywan\u00f3w itp. Nale\u017cy uszczelni\u0107 wszelkie przestrzenie w pod\u0142odze, \u015bcianach, czy meblach. Nie mo\u017cna otwiera\u0107 okien, kt\u00f3re musz\u0105 by\u0107 uszczelnione. Wentylacja powinna by\u0107 zaprojektowana w ten spos\u00f3b, aby powietrze przep\u0142ywa\u0142o z pomieszcze\u0144 czystych (nieska\u017conych) do laboratorium BSL-3. Natomiast przed wyj\u015bciem, powietrze jest filtrowane.<\/p>\n\n\n\n

W laboratorium powinno znajdowa\u0107 si\u0119 stanowisko do przemywania oczu (oczop\u0142uczka) oraz umywalki bezdotykowe do mycia r\u0105k, kt\u00f3re zlokalizowane s\u0105 w pobli\u017cu wyj\u015bcia. Nale\u017cy stale kontrolowa\u0107 dost\u0119p do takiego laboratorium. Do pomieszczenia powinien prowadzi\u0107 podw\u00f3jny zestaw samozamykaj\u0105cych si\u0119 drzwi. Wymaga si\u0119 dost\u0119pu do autoklawu. Zaleca si\u0119 aby znajdowa\u0142 si\u0119 on w laboratorium.<\/p>\n\n\n\n

BSL-4 (4.poziom bezpiecze\u0144stwa biologicznego).<\/h2>\n\n\n\n


Organizmy zaliczane do tej klasy s\u0105 wysoce niebezpieczne dla zdrowia i \u017cycia ludzkiego. Przenosz\u0105 si\u0119 drog\u0105 kropelkow\u0105. Zaka\u017cenia mog\u0105 by\u0107 \u015bmiertelne a ponadto w wielu przypadkach nie dysponujemy lekami ani szczepieniami przeciwko tym drobnoustrojom. W tej najwy\u017cszej klasie badane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c czynniki, kt\u00f3re nie zosta\u0142y jeszcze wystarczaj\u0105co scharakteryzowane, a istnieje podejrzenie , i\u017c mog\u0105 by\u0107 niebezpieczne np. ze wzgl\u0119du na ich pokrewie\u0144stwo z ju\u017c sklasyfikowanymi. Przyk\u0142adami czynnik\u00f3w zaliczanych do BSL-4 s\u0105 wirus Ebola<\/em>, czy tez Marburg <\/em>(gor\u0105czka krwotoczna), jak te\u017c wirus Lassa<\/em> (gor\u0105czka krwotoczna krymsko-kongijska).Ponadto w laboratoriach o najwy\u017cszym poziomie bezpiecze\u0144stwa biologicznego pracuje si\u0119 z wirusem Hendra<\/em>, wirusem Nipah<\/em> i niekt\u00f3rymi flawiwirusami. Szczeg\u00f3lnym wirusem jest Variola <\/em>(wywo\u0142uj\u0105cy osp\u0119 prawdziw\u0105), kt\u00f3ry badany jest tylko w dw\u00f3ch o\u015brodkach na \u015bwiecie na terenie USA oraz Rosji.<\/p>\n\n\n\n


Praca z organizmami w tej klasie wyga szczeg\u00f3lnej ostro\u017cno\u015bci i zachowania \u015bci\u015ble okre\u015blonych zasad bezpiecze\u0144stwa. Niewystarczaj\u0105ce s\u0105 standardowe \u015brodki ochrony osobistej.<\/p>\n\n\n\n

Generalnie wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 dwa podstawowe typy laboratori\u00f3w dostosowanych do BSL-4:<\/h2>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Wyposa\u017cone w komor\u0119 laminarn\u0105 o klasie szczelno\u015bci III.
    Jest to rodzaj komory z nieotwieranym, szczelnym oknem, do kt\u00f3rej materia\u0142y dostarcza si\u0119 przez \u015bluz\u0119. Operatora ma dost\u0119p do jej wn\u0119trza przez szczelne obszary robocze z miejscem na r\u0119ce. Materia\u0142y, kt\u00f3re opuszczaj\u0105 komor\u0119, musz\u0105 zosta\u0107 zdezynfekowane. Do tego celu u\u017cywa si\u0119 autoklawu lub zbiornika ze \u015brodkiem dezynfekcyjnym, kt\u00f3re stanowi\u0105 \u015bluz\u0119 wyj\u015bciow\u0105. Komory musz\u0105 spe\u0142nia\u0107 wy\u015brubowane normy. Aby u\u0142atwi\u0107 czyszczenie, kraw\u0119dzie komory powinny by\u0107 g\u0142adkie. Ponadto nale\u017cy zminimalizowa\u0107 ryzyko uszkodzenia r\u0119kawic. W tym celu komora, jak r\u00f3wnie\u017c materia\u0142y w niej znajduj\u0105ce si\u0119, nie powinny posiada\u0107 ostrych kraw\u0119dzi.<\/li>\n\n\n\n
  2. Wyposa\u017cone w kombinezony podci\u015bnieniowe.
    W takim laboratorium wszystkie prace nale\u017cy wykonywa\u0107 w komorze laminarnej klasy II. Konieczne jest u\u017cywanie kombinezon\u00f3w podci\u015bnieniowych. Osoba przed wej\u015bciem do laboratorium powinna zmieni\u0107 ubranie oraz za\u0142o\u017cy\u0107 dedykowany kombinezon ochronny na ca\u0142e cia\u0142o z dodatnim ci\u015bnieniem oraz z dop\u0142ywem powietrza. Wychodz\u0105c z laboratorium pracownik musi przej\u015b\u0107 przez prysznic chemiczny w celu odka\u017cenia. W kolejnym kroku przechodzi przez pomieszczenie, w kt\u00f3rym zdejmuje kombinezon nadci\u015bnieniowy. Nast\u0119pnie bierze prysznic osobisty w kolejnym pomieszczeniu.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    Laboratorium powinno znajdowa\u0107 si\u0119 w odizolowanej lub zamkni\u0119tej strefie budynku. Dost\u0119p jest kontrolowany i ograniczony do os\u00f3b przeszkolonych i upowa\u017cnionych. Wej\u015bcie odbywa si\u0119 przez \u015bluz\u0119 powietrzn\u0105 z hermetycznymi drzwiami. Nale\u017cy zapewni\u0107 dedykowany nawiew i wywiew powietrza bez recyrkulacji. Aby unikn\u0105\u0107 kontaminacji oraz u\u0142atwi\u0107 czyszczenie, wszelkie powierzchnie jak \u015bciany, sufity i pod\u0142ogi powinny stanowi\u0107 szczeln\u0105 pow\u0142ok\u0119 wewn\u0119trzn\u0105. Przed usuni\u0119ciem z obiektu nale\u017cy odkazi\u0107 wszelkie odpady laboratoryjne w tym powietrze, wod\u0119, czy te\u017c \u015bmieci.<\/p>\n\n\n\n

    Laboratoria najcz\u0119\u015bciej przystosowane s\u0105 do pracy z materia\u0142em BSL-1 oraz BSL-2. Czynniki BSL-3 i BSL-4 bada si\u0119 w specjalnie przystosowanych do tego celu o\u015brodkach badawczych, diagnostycznych, klinicznych, czy produkcyjnych.<\/p>\n\n\n\n

    Poziomy bezpiecze\u0144stwa biologicznego pozwalaj\u0105 na dostosowanie laboratorium do badanego materia\u0142u. Praca z czynnikami biologicznymi wymaga od personelu du\u017cej \u015bwiadomo\u015bci i wiedzy. Bez w\u0105tpienia odpowiada on nie tylko za swoje zdrowie, lecz r\u00f3wnie\u017c za zdrowie i bezpiecze\u0144stwo innych ludzi i \u015brodowiska. Nale\u017cy zatem pami\u0119ta\u0107, \u017ce nawet najlepsze systemy nie zast\u0105pi\u0105 uwa\u017cno\u015bci operatora.<\/p>\n\n\n\n

    Literatura:<\/p>\n\n\n\n

      \n
    1. https:\/\/www.aftermath.com\/content\/biohazard-safety-levels\/<\/a><\/li>\n\n\n\n
    2. https:\/\/www.cdc.gov\/labs\/pdf\/SF__19_308133-A_BMBL6_00-BOOK-WEB-final-3.pdf<\/a><\/li>\n\n\n\n
    3. https:\/\/www.blocktechnology.eu\/<\/a><\/li>\n\n\n\n
    4. https:\/\/www.aphl.org\/programs\/preparedness\/Smallpox\/pdf\/the-1-2-3s-of-biosafety-levels.pdf<\/a><\/li>\n\n\n\n
    5. https:\/\/www.cdc.gov\/labs\/BMBL.html<\/a><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n